به نام رب جلیل

 تلاشی برای رسیدن به شور و شعور

        حضور یک                   

 
ساعت ۱:٢٩ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/٢/۱۸   کلمات کلیدی:

با نام حق

سلام

همدان نامه ۱

به زودی به روز می شود اما

امروز:

 تاريخچه آرشيو در ايران

 در دوران هخامنشيان هسته مركزي و زيربناي تشكيلات اداري امپراطوري را "بايگاني سلطنتي" تشكيل  مي داد. در حقيقت مغز متفكر سازمان اداري، رئيس بايگاني سلطنتي بود كه فرمان هاي شاه را به زيردستان ابلاغ مي كرد؛ وي مسئول ضبط و ربط مكاتبات حكومتي، فرمان ها و دستورهاي شاه و ديگر وقايع مهم روز بود. پس از فتح ايلام، ايرانيان با لوحه هاي گلي آشنا شدند و از كاربرد آن در امور تجاري و اداري اطلاع يافتند.

 

ايرانيان در ميانه قرن پنجم پيش از ميلاد از موادي مانند: چرم و پاپيروس براي نوشتن استفاده مي كردند. اما به سبب آسيب پذيري اين مواد، اسناد و مدارك دوره هخامنشي دوام زيادي نياورد و بيشتر آنها از بين رفت. اسناد باقي مانده از دوران هخامنشي در مقايسه با اسناد موجود در آرشيوهاي منطقه، بسيار اندك است. خوشبختانه با وجود ظرافت و آسيب پذيري اين اسناد، معدودي از آنها كه از چرم و پاپيروس بوده، در شنزارهاي مصر پيدا شده است. يكي از اين گنجينه هاي پر ارزش، يك كيسه پستي حاوي چندين نامه است. اين نامه ها كه به دلايل نامعلومي به مقصد نرسيده، حاوي دستورهايي به افراد مختلف بوده و در سال هاي 410 تا 411 پيش از ميلاد نوشته شده است.

بي ترديد سازمان هاي آرشيوي سلطنتي ايران در بابل، اكباتان، شوش، پرسپوليس و ديگر شهرهايي كه محل زندگي شاهان ايراني بود، وجود داشته است. پس از تسلط يونانيان بر ايران، اسكندر با بهره گيري از شيوه ها و بنيادهاي آرشيوي ايرانيان، سازمان آرشيوي سلطنتي ايران را توسعه داد و حتي هنگامي كه نسخه هاي اصلي اسنادش دريك آتش سوزي از بين رفت، بي درنگ دستور داد با استفاده از رونوشت اسناد كه در اختيار فرماندهان نظامي بود، اسناد از بين رفته را بازنويسي كنند.

شيوه ايرانيان در نگهداري اسناد ديواني، بعدها چنان گسترش يافت كه معمول ديگر حكومت ها نيز گرديد. و آنان شيوه ايرانيان را در حفظ و نگهداري اسناد، در سرزمين هاي خويش نيز به كار بردند. در دوره صفويه رونوشت تمام ارقام مربوط به امور مالي و احكام و نشانه ها و نامه ها و اسناد در دفاتر مخصوصي ثبت مي شد. محل نگهداري اين دفترها كه "انبار دفترخانه ديوان اعلا" نام داشت ظاهراً عمارت چهلستون بود.

در دوره قاجاريه از زمان فتحعلي شاه، اسناد و مكاتبات و سواد فرمان ها در دربار نگهداري مي شد و آرشيو جزو اداره بيوتات به شمار مي رفت. از زمان ناصرالدين شاه، علاوه بر بخش نگهداري اسناد دربار، اسناد سياسي در وزارت امور خارجه و اسناد مالي در دستگاه ميرزا يوسف خان مستوفي الممالك گردآوري مي شد اما روش صحيحي براي نگهداري اسناد و نوشته ها وجود نداشت. سرانجام در سال 1278 خورشيدي وزارت خارجه به پيروي از روش بايگاني كشورهاي اروپايي، بايگاني خود را مرتب كرد.

پس از انقلاب مشروطه و در طي سال هاي 1280 تا 1309 خورشيدي اقدام هايي براي به كاربردن روش هاي نوين بايگاني با استفاده از دانش و تجارت هيات هاي فرانسوي و بلژيكي انجام گرفت. سرانجام در ارديبهشت ماه 1309 تاسيس مركزي براي حفظ اسناد دولتي در جلسه هيات وزيران به تصويب رسيد. به اين ترتيب تا سال 1345 كه لايحه تاسيس ((سازمان اسناد ملي ايران)) به هيات دولت ارائه شد، هرچند وقت، يك بار لوايحي در اين باره مورد بررسي قرار مي گرفت.

پس از طرح لايحه مزبور در 23/8/45 و طي مراحل مختلف رد و قبول، سرانجام در جلسه هفدهم ارديبهشت ماه 1349 مجلس شوراي ملي قانون تاسيس سازمان اسناد ملي ايران به تصويب رسيد و براي اجرا به دولت ابلاغ شد بدين سان مقدمات تشكيل آرشيو ملي ايران به عنوان پاسدار فرهنگ و هويت تاريخي كشور به وجود آمد.

برای اطلاعات بيشتر و ديدن برخی از اسناد قديمی کشورمان به سايت معاونت اسناد ملی به نشانی http://www.nlai.ir/  مراجعه نماييد.